Presentation is loading. Please wait.

Presentation is loading. Please wait.

8. kafli Jöklar og vatnsföll.

Similar presentations


Presentation on theme: "8. kafli Jöklar og vatnsföll."— Presentation transcript:

1 8. kafli Jöklar og vatnsföll

2 Útræn öfl Iðju útrænu aflanna er yfirleitt skipt í:
Veðrun: Bergið molnar eða grotnar niður. Rof: Flutningur á efninu frá einum stað til annars. Setmyndun: Efnið stöðvast um lengri eða skemmri tíma.

3 Verkefni útrænu aflanna
Útrænu öflin vinna sleitulaust að því að rífa niður og slétta yfirborð þurrlendisins. Ef innrænu öflin hefðu ekki komið til þá væri yfirborð jarðar löngu rofið niður fyrir sjávarmál

4 Jöklar í hringrás vatns
Nedbør Ský jökull Fordampning Elv vatn Grunnvatn Haf

5 8.2 jöklar Jöklar verða til þar sem meiri snjór fellur að vetri til en nær að bráðna á sumrin. Tilvera jökla er því háð hitastigi (kólnar með hæð og í átt til pólanna) og úrkomu. Stærstu jöklarnir eru á Suðurheimskautinu og á Grænlandi.

6 Jöklar á Norðurlöndum Jöklar Flatarmál 103 km2
Grænland % af ferskvatnsforða jarðar Svalbarði Ísland Noregur Svíþjóð

7 Saga Vatnajökuls (Klofajökuls)
Á tímabilinu frá 9000 árum og þar til fyrir árum var veðurfar hér á landi mjög milt Fyrir um 2500 kólnaði hins vegar og fór Vatnajökullinn þá að myndast (sjá mynd). Um landnám var Vatnajökull þó enn talsvert minni en hann er í dag Á 13. öld kólnaði en þá hófst langur og nær óslitinn kuldakafli sem stór allt framá 20 öld og hefur vernið nefnd litla ísöld. Á þessu tímabili stækkaði Vatnajökull og náði hámarki skömmu fyrir aldamótin 1900 þegar litlu munaði að Breiðamerkurjökull næði til sjávar á Breiðamerkursandi. Síðan þá hefur Vatnajökull dregist saman ef undan er skilið tímabilið frá 1970 til 1995.

8 Jöklar fyrir 2500 árum

9 Ár frá Vatnajökli

10 Innri gerð jökla Sá hluti jökulsins þar sem vetrarsnjórinn nær ekki að bráðna á sumrin nefnist snjófyrningasvæði. Snjórinn safnast þar fyrir og mundi hækka jökulinn jafnt og þétt ef ekki kæmi til jökulskrið

11 Afkoma jökla og hreyfing
safnsvæði hjarnmörk ísflæði leysingarsvæði

12 Jökulís Jökulísinn myndast við endurkristöllun hjarnkornanna yfir í stærri kristalla. Breytingin úr hjarni yfir í jökulís er gengin um garð á um 30–50 m dýpi. Ummyndun snjókorna yfir í hjarn og síðan jökulís.

13 Kelfing Á heimskautasvæðum ganga skriðjöklar út í sjó þar sem sagt er að jökullinn kelfi, en við það myndast borgarís sem að lokum bráðnar í sjónum.

14 Skriðjöklar Skriðjöklar skríða undan halla frá snjófyrningasvæðunum og niður á svokölluð leysingasvæði þar sem hann bráðnar. Skrið jökla er hægast niður við botn þar sem viðnámið gegn skriðinu er mest. Skriðið hefur í för með sér að allar misfellur á yfirborði jökla nálægt jökulmiðjunni jafnast út og jöklarnir verða kúptir Skriðjöklar eru afrennsli jökulhvelanna

15 Jökulsporður Framhlaup jökla
Jökulsporður sem er að ganga fram er brattur og þykkur. Jökulsporður hörfandi jökuls er flatur og þunnur. Framhlaup jökla Nokkrir jöklar hreyfast mjög lítið á undirlaginu, en hlaupa þess í stað fram með nokkurra áratuga millibili.

16 Nokkur hugtök Snælína Hjarnmörk Jöklunarmörk
er markalínan á milli leysingasvæða og snjófyrningasvæða á jökli eins og hún kemur fram að hausti þegar sumarleysingum lýkur. Hjarnmörk eru mörk snælínu, en neðan hennar er jökulísinn snjólaus þegar fer að hausta. Ofan snælínu er hins vegar að finna snjó frá síðasta vetri. Jöklunarmörk eru nánast þessi sömu hæðarmörk, en jöklunarmörk eru þau hæðarmörk á tilteknu landsvæði þar sem jöklar ná að myndast í.

17 Jöklar á Íslandi síðustu 200 árin
Jöklar eru í hámarki síðustu ára um síðustu aldamót (1900). Þeir dregist hratt saman, fram eftir allri 20. öldinni. tímabilið: 1930–1950 jöklar hopa hratt -neikvæður jöklabúskapur tímabilið: 1950–1970 jöklar hopa hægt -neikvæður jöklabúskapur tímabilið: 1970–1995 jöklar skríða fram -jákvæður jöklabúskapur Frá 1995 hefur jöklabúskapur verið neikvæður Vatnajökull hefur t.d. rýrnað um 4 km3 að meðaltali á ári. Mikil úrkoma veturinn bendir hins vegar til þess að jöklabúskapur ársins 2003 verði jákvæður þrátt fyrir hlýtt veðurfar

18 Gerðir jökla Hveljöklar eru miklar jökulbreiður sem myndast hafa á hálendi eða heimskautaslóðum. Skriðjöklar eru afrennsli hveljöklanna. Í þeim fer fram hægfara hreyfing jökulíss.

19 Flokkun jökla Hitastig í íslenskum jöklum er við frostmark og þeir kallast því þíðjöklar. Á heimskautasvæðum eru hitastig jökla hins vegar undir frostmarki og þeir kallast því gaddjöklar. Íslenskir jöklar skiptast í hveljökla og skjaldjökla með tilheyrandi skriðjöklum, hlíðarjökla, daljökla og skálarjökla. Til viðbótar koma urðarjöklar sem eru blanda af urð, aur og ís sem skríður undan halla.

20 Hofsjökull telst til hveljökla, en fimm stærstu jöklar Íslands tilheyra þeim flokki
Eiríksjökull telst til skjaldjökla

21 Vatnsrennsli um jökul

22 Vatnsrennsli undir jökli

23 Dagssveiflur rennslis í jökulám

24 Rennslissveiflur jökulvatna

25 Lón undir jökli

26 Rennsli jökulhlaups

27 Jökulhlaup

28

29

30 Rennslisleiðir leysingarvatns gegnum jökul
og eftir botni Jøkulelv Lón Jökulhlaup Jarðhiti Grunnvann

31 Rennslisleiðir vatns við jökulbotn ráðast af botnhæð og vatnsþrýstingi
Ísfarg Vatn fallhæð Jøkulelv

32 Kotagerð af jökulbotni með íssjá

33 Landslag undir vestanverðum Vatnajökli
1 km 10 km

34

35 Samband rennslis og vatnsþrýstings undir jöklum

36 Framhlaup Vatnajökuls

37 Tungnaárjökull Yfirborðssnið fyrir og eftir framhlaup 1500 500 10 20
haust/ autumn 1992 1500 haust/ autumn 1994 eftir framhlaup/ after surge 500 10 20 30 40 km Avstand fra isskillet Horizontal distance from the ice divide


Download ppt "8. kafli Jöklar og vatnsföll."

Similar presentations


Ads by Google