Presentation is loading. Please wait.

Presentation is loading. Please wait.

8. kafli Jöklar og vatnsföll. Útræn öfl Iðju útrænu aflanna er yfirleitt skipt í: Veðrun: Bergið molnar eða grotnar niður. Rof:Flutningur á efninu frá.

Similar presentations


Presentation on theme: "8. kafli Jöklar og vatnsföll. Útræn öfl Iðju útrænu aflanna er yfirleitt skipt í: Veðrun: Bergið molnar eða grotnar niður. Rof:Flutningur á efninu frá."— Presentation transcript:

1 8. kafli Jöklar og vatnsföll

2 Útræn öfl Iðju útrænu aflanna er yfirleitt skipt í: Veðrun: Bergið molnar eða grotnar niður. Rof:Flutningur á efninu frá einum stað til annars. Setmyndun:Efnið stöðvast um lengri eða skemmri tíma.

3 Útrænu öflin vinna sleitulaust að því að rífa niður og slétta yfirborð þurrlendisins. Ef innrænu öflin hefðu ekki komið til þá væri yfirborð jarðar löngu rofið niður fyrir sjávarmál Verkefni útrænu aflanna

4 vatn Grunnvatn Jöklar í hringrás vatns Haf Fordampning Elv jökull Ský Nedbør

5 8.2 jöklar Jöklar verða til þar sem meiri snjór fellur að vetri til en nær að bráðna á sumrin. Tilvera jökla er því háð hitastigi (kólnar með hæð og í átt til pólanna) og úrkomu. Stærstu jöklarnir eru á Suðurheimskautinu og á Grænlandi.

6 Jöklar Jöklar á Norðurlöndum Flatarmál 10 3 km 2 Grænland % af ferskvatnsforða jarðar Svalbarði Ísland Noregur Svíþjóð 0.3

7 Saga Vatnajökuls (Klofajökuls) Á tímabilinu frá 9000 árum og þar til fyrir árum var veðurfar hér á landi mjög milt Fyrir um 2500 kólnaði hins vegar og fór Vatnajökullinn þá að myndast (sjá mynd). Um landnám var Vatnajökull þó enn talsvert minni en hann er í dag Á 13. öld kólnaði en þá hófst langur og nær óslitinn kuldakafli sem stór allt framá 20 öld og hefur vernið nefnd litla ísöld. Á þessu tímabili stækkaði Vatnajökull og náði hámarki skömmu fyrir aldamótin 1900 þegar litlu munaði að Breiðamerkurjökull næði til sjávar á Breiðamerkursandi. Síðan þá hefur Vatnajökull dregist saman ef undan er skilið tímabilið frá 1970 til 1995.

8 Jöklar fyrir 2500 árum

9 Ár frá Vatnajökli

10 Innri gerð jökla Sá hluti jökulsins þar sem vetrarsnjórinn nær ekki að bráðna á sumrin nefnist snjófyrningasvæði. Snjórinn safnast þar fyrir og mundi hækka jökulinn jafnt og þétt ef ekki kæmi til jökulskrið

11 Afkoma jökla og hreyfing leysingarsvæði hjarnmörk safnsvæði ísflæði

12 Jökulís Jökulísinn myndast við endurkristöllun hjarnkornanna yfir í stærri kristalla. Breytingin úr hjarni yfir í jökulís er gengin um garð á um 30–50 m dýpi. Ummyndun snjókorna yfir í hjarn og síðan jökulís.

13 Kelfing Á heimskautasvæðum ganga skriðjöklar út í sjó þar sem sagt er að jökullinn kelfi, en við það myndast borgarís sem að lokum bráðnar í sjónum.

14 Skriðjöklar Skriðjöklar skríða undan halla frá snjófyrningasvæðunum og niður á svokölluð leysingasvæði þar sem hann bráðnar. Skrið jökla er hægast niður við botn þar sem viðnámið gegn skriðinu er mest. Skriðið hefur í för með sér að allar misfellur á yfirborði jökla nálægt jökulmiðjunni jafnast út og jöklarnir verða kúptir Skriðjöklar eru afrennsli jökulhvelanna

15 Jökulsporður –Jökulsporður sem er að ganga fram er brattur og þykkur. –Jökulsporður hörfandi jökuls er flatur og þunnur. Framhlaup jökla –Nokkrir jöklar hreyfast mjög lítið á undirlaginu, en hlaupa þess í stað fram með nokkurra áratuga millibili.

16 Nokkur hugtök Snælína er markalínan á milli leysingasvæða og snjófyrningasvæða á jökli eins og hún kemur fram að hausti þegar sumarleysingum lýkur. Hjarnmörk eru mörk snælínu, en neðan hennar er jökulísinn snjólaus þegar fer að hausta. Ofan snælínu er hins vegar að finna snjó frá síðasta vetri. Jöklunarmörk eru nánast þessi sömu hæðarmörk, en jöklunarmörk eru þau hæðarmörk á tilteknu landsvæði þar sem jöklar ná að myndast í.

17 Jöklar á Íslandi síðustu 200 árin Jöklar eru í hámarki síðustu ára um síðustu aldamót (1900). Þeir dregist hratt saman, fram eftir allri 20. öldinni. –tímabilið:1930–1950jöklar hopa hratt -neikvæður jöklabúskapur –tímabilið:1950–1970jöklar hopa hægt-neikvæður jöklabúskapur –tímabilið:1970–1995jöklar skríða fram-jákvæður jöklabúskapur –Frá 1995 hefur jöklabúskapur verið neikvæður –Vatnajökull hefur t.d. rýrnað um 4 km 3 að meðaltali á ári. –Mikil úrkoma veturinn bendir hins vegar til þess að jöklabúskapur ársins 2003 verði jákvæður þrátt fyrir hlýtt veðurfar

18 Gerðir jökla Hveljöklar eru miklar jökulbreiður sem myndast hafa á hálendi eða heimskautaslóðum. Skriðjöklar eru afrennsli hveljöklanna. Í þeim fer fram hægfara hreyfing jökulíss.

19 Flokkun jökla Hitastig í íslenskum jöklum er við frostmark og þeir kallast því þíðjöklar. Á heimskautasvæðum eru hitastig jökla hins vegar undir frostmarki og þeir kallast því gaddjöklar. Íslenskir jöklar skiptast í hveljökla og skjaldjökla með tilheyrandi skriðjöklum, hlíðarjökla, daljökla og skálarjökla. Til viðbótar koma urðarjöklar sem eru blanda af urð, aur og ís sem skríður undan halla.

20 Hofsjökull telst til hveljökla, en fimm stærstu jöklar Íslands tilheyra þeim flokki Eiríksjökull telst til skjaldjökla

21 Vatnsrennsli um jökul

22 Vatnsrennsli undir jökli

23 Dagssveiflur rennslis í jökulám

24 Rennslissveiflur jökulvatna

25 Lón undir jökli

26 Rennsli jökulhlaups

27 Jökulhlaup

28

29

30 Lón Jarðhiti Grunnvann Jøkulelv Rennslisleiðir leysingarvatns gegnum jökul og eftir botni Jökulhlaup

31 Jøkulelv Vatn Ísfarg Rennslisleiðir vatns við jökulbotn ráðast af botnhæð og vatnsþrýstingi fallhæð

32 Kotagerð af jökulbotni með íssjá

33 010 km 1 km Landslag undir vestanverðum Vatnajökli

34

35 Samband rennslis og vatnsþrýstings undir jöklum

36 Framhlaup Vatnajökuls

37 km haust/ autumn 1992 haust/ autumn 1994 eftir framhlaup/ after surge Avstand fra isskillet Horizontal distance from the ice divide Tungnaárjökull Yfirborðssnið fyrir og eftir framhlaup Hæð m


Download ppt "8. kafli Jöklar og vatnsföll. Útræn öfl Iðju útrænu aflanna er yfirleitt skipt í: Veðrun: Bergið molnar eða grotnar niður. Rof:Flutningur á efninu frá."

Similar presentations


Ads by Google